Program obrad
II KONGRESU MEDIEWISTÓW POLSKICH
Lublin, 19-21 września 2005 r.
19 WRZEŚNIA, PONIEDZIAŁEK
godz. 10.00: Otwarcie Kongresu
godz. 11.00
Sesja plenarna: „Septem artes” w kształtowaniu kultury
umysłowej w Polsce średniowiecznej –
cz. I
(organizator: T. Michałowska)
Stanisław Szczur, Zakres i metody nauczania „septem artes” na
Wydziale Sztuk Akademii Krakowskiej.
Juliusz Domański, Od „ars gramatica” do gramatyki
spekulatywnej.
Mieczysław Markowski, Filozoficzna formacja uniwersytecka w
Polsce średniowiecznej.
Teresa Michałowska, „Ars dictaminis” w Polsce średniowiecznej
(prolegomena).
godz. 13.30: Obiad
godz. 15.00
Sekcja 1: „Septem artes” w kształtowaniu kultury
umysłowej w Polsce średniowiecznej – cz. II
Elżbieta Witkowska-Zaręba, „Ars musica” jako przedmiot nauczania w
obrębie „quadrivium”.
Mieczysław Markowski, Krakowska szkoła międzynarodowego nauczania
astronomii.
Krzysztof Stopka, Zakres i program nauczania „septem artes” w
szkołach katedralnych.
Mieczysław Mejor, Kanon lektur i komentarze w polskich
szkołach XIV-XV w.
Sekcja 2: Władza terytorialna i społeczeństwo w
średniowieczu — na przykładzie państwa zakonu krzyżackiego w Prusach.
(Organizator: Roman Czaja)
Marian Dygo, Ideologia władzy zakonu krzyżackiego w
Prusach.
Roman Czaja, Geneza konfliktu mieszczaństwa i rycerstwa z
zakonem krzyżackim w Prusach w pierwszej połowie XV w.
Andrzej Radzimiński, Biskupi pruscy jako władcy terytorialni.
Janusz Tandecki, Stosunki między urzędnikami zakonu
krzyżackiego a społeczeństwem pruskim w XIV i XV w.
Sławomir Jóźwiak, Polityka zakonu krzyżackiego wobec rycerstwa
w XIII-XV w.
Wiesław Długokęcki, Polityka zakonu krzyżackiego wobec ludności
chłopskiej XIII-XV w.
Sekcja 3: Historia jako „rzeczywistość przedstawiona”
i jako „rzeczywistość odgrywana”. (Organizator:
Jacek Banaszkiewicz)
Andrzej Pleszczyński, Bolesława Chrobrego z Henrykiem II rozmowy
bez słów. Monarsze gesty i zachowania zrytualizowane w kontaktach Piastów z
dynastami Rzeszy.
Robert Bubczyk, „Rex ludens ad tabulam” – gry na szachownicy
a rzeczywistość (przykłady fabuł
kultury rycerskiej).
Przemysław Tyszka, Właściwości natury kobiecej a
odpowiedzialność prawna niewiast – przykłady z „leges barbarorum”.
Michał Tomaszek, Uczynki miłosierdzia dwu Matyld z dynastii
Ludolfingów (Matyldy żony Henryka I oraz Matyldy żony palatyna Ezzona) (komunikat).
Agnieszka
Kuźmiuk-Ciekanowska, Mnich Krystian i
trzej najwięksi bohaterowie historii czeskiej (Przemysł, Borzywoj, Wacław) (komunikat).
Joanna Sobiesiak, Kto i jak zabił św. Wacława? Świadectwo źródeł
X wieku (komunikat).
Robert Malinowski, Stadice – wieś rodzinna Przemysła-Oracza w
XIV- wiecznej tradycji kulturalno-politycznej (komunikat).
Sekcja 4: Źródła podstawą
warsztatu mediewisty. (Organizator:
Barbara Trelińska)
Józef Szymański, Katalogi dostojnicze.
Krzysztof Bracha, Polskie kolekcje kaznodziejskie późnego
średniowiecza.
Aleksandra Jaworska, Średniowieczne źródła ikonograficzne.
Henryk Wąsowicz, Kalendariografia średniowieczna.
Wojciech Drelicharz, Nowsze kierunki badań nad dziejopisarstwem
polskim.
Barbara Trelińska, Epigrafika średniowieczna.
Urszula Borkowska, Rachunki dworu królewskiego.
Paweł Kras, Źródła do dziejów średniowiecznej herezji i
inkwizycji.
Wspólna kolacja
uczestników Kongresu
20 WRZEŚNIA, WTOREK
godz.
9.00
Sekcja 5: Źródła historyczne wydobywane z ziemi. (Organizatorzy: Stanisław Suchodolski, Lech
Leciejewicz)
Marian Rębkowski, Czy archeolog (współ)odczytuje historię?
Uwagi o znaczeniu źródeł archeologicznych.
Stanisław Suchodolski, Moneta źródłem wszechstronnym: materialnym,
pisanym i ikonograficznym.
Daniel Makowiecki, Co mówią źródła archeozoologiczne o
pożywieniu i gospodarce zwierzętami w średniowieczu?
Mirosław Makohonienko, Średniowieczny świat roślin i pożywienie w
świetle źródeł paleobotanicznych.
Tomasz Kozłowski, Obraz średniowiecznych populacji ludzkich z
terenu Polski w świetle badań antropologii fizycznej
Sekcja 6A: Pogranicza kulturowe jako przedmiot badań
interdyscyplinarnych
(Organizator: Przemysław
Urbańczyk)
Iwona Kabzinska, Człowiek na pograniczu kulturowym.
Władysław Duczko, Katarzyna
Skrzyńska, Pogranicze widziane oczami
archeologów
Sekcja 6B : Pogranicze w średniowieczu — przestrzeń,
ludzie, kultura. (Organizator:
Ryszard Szczygieł)
(z możliwością kontynuacji
obrad po obiedzie)
Jan Tyszkiewicz, Pogranicza i granice w średniowiecznej
Europie Słowiańskiej. Problemy, metody, ustalenia.
Antoni Barciak, Kształtowanie się granicy śląsko-morawskiej
w średniowieczu.
Grzegorz Jawor, Zmiany polsko-ruskiej granicy etnicznej w
późnym średniowieczu na przykładzie międzyrzecza Wisły i Bugu.
Jerzy Rajman, Rola cystersów w zagospodarowaniu terenów
pogranicznych w średniowiecznej Europie.
Andrzej Janeczek, Kościół łaciński w krajobrazie społecznym
pogranicza polsko-ruskiego w późnym średniowieczu.
Anna Sochacka, Ziemia lubelska pomostem migracji szlachty
polskiej na Ruś w późnym średniowieczu.
godz. 13.00:
Obiad
godz. 14.30
Sekcja 7: Edycje i lektury. O najnowszych badaniach
nad literaturą polskiego średniowiecza
(Organizator: Roman Mazurkiewicz)
Roman Mazurkiewicz, Mediewistyka literacka A.D. 2005.
Wiesław Wydra, O piśmiennictwie w języku polskim przed
wiekiem XV.
Paweł Stępień, „Kazania świętokrzyskie” w świetle źródeł —
nowe ustalenia i nowe pytania.
Wacław Twardzik, Dlaczego konieczne było nowe wydanie
„Rozmyślania przemyskiego”?
Tomasz Mika, Historycznojęzykowe zagadki „ Rozmyślania
przemyskiego”.
Sekcja 8: Mediewistyka polska w XX w. jako
intelektualny wytwór epoki. (Organizator:
Stefan Kwiatkowski)
Wojciech Iwańczak, Między Europą i Azją. Sąsiedzi Polski w świetle
mediewistyki XX w.
Wojciech Piasek, Antropologizowanie kultury materialnej. Wokół
koncepcji feudalizmu w polskiej mediewistyce po II wojnie światowej.
Przemysław Wiszewski, W stronę prawdy. Czego poszukiwała
XX-wieczna mediewistyka polska?
Stefan Kwiatkowski, Modernizm historiograficzny jako metoda
wyjaśniająca w praktyce badawczej polskich mediewistów w XX w.
Andrzej Dąbrówka, Refleksja nad sposobami pisania polskich
historii literatury.
Sekcja 9: Samotność
średniowiecznych Rzymian. Bizancjum i Bałkany wobec Turków Osmańskich
(Organizator: Małgorzata
Dabrowska)
Małgorzata Dąbrowska, Karuzela historii. Bizancjum Paleologów jako wasal Osmanów i ich zwierzchnik.
Ilona Czamańska, Krzyżowcy czy turkofile? Państwa bałkańskie
wobec ekspansji tureckiej w XIV-XV w.
Maciej Salamon, Kościoły prawosławne w dobie ekspansji
osmańskiej ( poł. XIV - pol. XV w.).
Stanisław Sroka, Spojrzenie na Bizancjum spod krzaczastych
brwi Zygmunta Luksemburskiego. Wegry a zagrożenie tureckie.
Refleksja końcowa w stylu
Villona: " Gdzie jest ów
Konstantynopola o złotej garści cysorz zbożny..."
Sekcja 10: Bogowie i ich ludy. Religie pogańskie a
procesy tworzenia się tożsamości
kulturowej, etnicznej, plemiennej i narodowej w średniowieczu (Organizator: Leszek Słupecki)
A.Gillmeister, Religia pogańska jako czynnik kształtujący
więzi społeczne w starożytności.
Mariusz Rosik, „Cudzy bogowie” wBiblii.
L.P.Słupecki, Forn sid. Pogaństwo
jako sposób życia dawnych Islandczyków.
Christian Lübke, Pogańscy Słowianie - chrześcijańscy Niemcy?
Tożsamości mieszkańców Połabszczyzny w VIII-XII wieku.
Piotr Boroń , Pogańskie motywy w ceremoniach społecznych
dawnych Słowian
Justyna Olko, Przed i po konkwiście Meksyku: religia w
imperialnej ekspansji oraz żarliwość nawróconych Nahua (Azteków).
Referaty indywidualne (po
południu)
21 WRZEŚNIA, ŚRODA
godz. 9.00 (obrady
wszystkich sekcji tego dnia toczą się cały dzień z przerwą obiadową w godz.
13.00-14.30)
Sekcja 11: „Europeizacja”? Pytanie o przełom w życiu
wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny (ze szczególnym uwzględnieniem
Zachodniej) i modele jego
interpretacji. (Organizator:
Stanisław Rosik)
Henryk Samsonowicz, Zagajenie — w jaki sposób Słowianie znaleźli
się w Europie. A gdyby się w niej nie znaleźli…
Władysław Duczko, dr
Stanisław Rosik , „Europeizacja”
Słowiańszczyzny – pojęcia, wyznaczniki (np. chrystianizacja, feudalizacja) i
związane z nim modele interpretacji dziejów Słowian.
Lech Leciejewicz, Przełom cywilizacyjny w świecie słowiańskim
we wczesnym średniowieczu.
Jerzy Strzelczyk, Słowiańszczyzna w kontekście pojęć Europa i
Christianitas (VI-XIII w.).
Stanisław Bylina, Długie trwanie przedchrześcijańskich
wyobrażeń o świecie, człowieku i zaświatach w świadomości schrystianizowanej
Słowiańszczyzny.
Wojciech Mrozowicz, Początki kultury pisma na Słowiańszczyźnie
Zachodniej.
Sławomir Moździoch, Społeczeństwo i życie duchowe
Słowiańszczyzny Zachodniej w perspektywie archeologii (VI-XIII w.).
Marcin Pauk, Recepcja nowych wzorców życia społecznego na
Słowiańszczyźnie w dobie kolonizacji na prawie niemieckim
Sekcja 12: Archeologia historyczna (Organizator: Leszek Kajzer)
Jadwiga Chudziakowa, Stan i potrzeby badań terenowych nad
zespołami klasztornymi.
Hanna. Kočka-Kręckowa, Palatia wczesnopiastowskie.
Jerzy Piekalski, Miasta
pomiędzy wczesnym a późnym średniowieczem.
Krzysztof Wachowski, Śląsk pomiędzy Pragą a Krakowem.
Stanisław Kołodziejski, Fundacje architektoniczne i budowlane możnowładztwa
małopolskiego w średniowieczu.
Marek Konopka, Interdyscyplinarność badań — początek czy
koniec?
Leszek Kajzer, Problematyka badawcza zamków w Polsce.
Sekcja 13: Problematyka historii sztuki polskiej u
progu XXI w. Przegląd aktualnie prowadzonych badań.
(Organizator: Kinga
Szczepkowska-Naliwajek)
Jerzy Gadomski, Jan Wielki, malarz krakowski z drugiej połowy
wieku XV.
Romuald Kaczmarek, Italianizm w rzeźbie gotyckiej Europy
transalpejskiej – między Italią a Francją.
Marek Walczak, Problemy badawcze XIV wiecznej rzeźby
architektonicznej w Małopolsce.
Monika Jakubek-Raczkowska, Rzeźba gdańska przełomu XIV i XV w.
Wojciech Walanus, Perspektywy badań nad średniowiecznymi
retabulami szafowymi z terenów Małopolski.
Wojciech Marcinkowski, Paweł
Pencakowski, Krucyfiksy późnogotyckie
dawnej diecezji krakowskiej(ok. 1460-1520).
Adam Soćko, Gotyckie empory nadzakrystyjne, czyli rzecz
o sposobie manifestacji władzy w przestrzeni kościoła.
Urszula Mazurczak, Ciało – cielesność człowieka w sakralnej
sztuce średniowiecznej. Nauka Kościoła a artystyczna „praxis”.
Dariusz Tabor, Idea Paschy w sztuce średniowiecznej: zarys
problematyki.
Grażyna Jurkowlaniec, Maniera vtum – maniera graece – ocen sztuki
średniowiecznej w czasach nowożytnych
Jarosław Jarzewicz, Drzwi gnieźnieńskie (tytuł do ustalenia)
Jacek Maj, Bizancjum Józefa Kremera.
Juliusz Raczkowski, Monumentalne zespoły figur apostołów w
rzeźbie dawnego Państwa Krzyżackiego.
Joanna Frońska, Prawo i obraz. Ilustracje marginesowe w
kodeksach prawniczych.
Arkadiusz Adamczuk, Miniatury w kodeksach prawniczych jako
ilustracja złożonych problemów prawa w średniowieczu.
Kamil Kopania, Kilka uwag na temat panoramy pasyjnej z
kościoła św. Jakuba w Toruniu.
Monika Janiszewska, Gotyckie złotnictwo Wielkopolski.
Jerzy Żmudziński, Relikwiarz św. Błażeja fundacji króla Czech
i Polski Wacława III z 1306 r.
Sekcja 14: Od fundacji do implantacji, czyli jak
powstawał średniowieczny klasztor.
(Organizator: Marek Derwich)
Marek Derwich, Od fundacji do implantacji w
średniowiecznym monastycyzmie europejskim
Maciej Zdanek, Proces implantacji średniowiecznych
małopolskich opactw cysterskich
Anna Pobóg-Lenartowicz, Proces implantacji średniowiecznych
klasztoru kanoników regularnych na Śląsku
Dariusz Karczewski, Fundacja i implantacja klasztoru
franciszkańskiego
Robert Heś, Fundacja i implantacja średniowiecznej
komandorii joannickiej na Śląsku
Dariusz Misiejuk, Fundacja i implantacja klasztoru
premonstratensów na Ołbinie we Wrocławiu
Referaty indywidualne
(przed południem i po południu)
Godz. 17.00 — Zamknięcie obrad Kongresu